ที่พบบ่อยคือการบาดเจ็บ เช่น อาหารแข็งบาด อาหารร้อนลวก หรือการแปรงฟันแรงเกินไป รวมถึงแผลร้อนในซึ่ง NIDCR ระบุว่ายังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด สิ่งที่ต้องแยกออกมาคือเมื่อมีเหงือกบวมแดงและเลือดออกง่ายร่วมกับแผลหลายจุดและมีไข้ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ซึ่งควรให้แพทย์หรือทันตแพทย์ประเมิน เกณฑ์เวลายังใช้เหมือนเดิม NHS ระบุว่าควรพบแพทย์เมื่อแผลอยู่นานเกิน 3 สัปดาห์
แผลที่เหงือกและเพดานปากพบน้อยกว่าแผลที่กระพุ้งแก้มหรือลิ้น และมีบางกรณีที่ต้องแยกออกมาให้ชัด
หน้านี้จะบอกว่าอะไรคือกลุ่มที่พบบ่อยและดูแลเองได้ กับอะไรคือกลุ่มที่ควรให้คนตรวจ
สาเหตุที่พบบ่อย
| กลุ่ม | ลักษณะ | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| อาหารแข็งบาด | แผลที่เพดานปาก มักเกิดหลังกินของแข็งหรือมีขอบคม | เช่น ขนมปังกรอบ มันฝรั่งทอด หรือกระดูกปลาชิ้นเล็ก มักหายเองเมื่อไม่มีอะไรมากระทบซ้ำ |
| อาหารร้อนลวก | แผลตื้นที่เพดานปาก เกิดทันทีหลังกินของร้อน | พบบ่อยกับพิซซ่า ชา กาแฟ หรือซุปร้อน มักดีขึ้นภายในไม่กี่วัน |
| การแปรงฟันแรงเกินไป | แผลหรือรอยถลอกที่ขอบเหงือก | nidirect ระบุว่าแผลในปากทำให้แปรงฟันไม่สบาย แต่การแปรงแรงเองก็ทำให้เกิดแผลได้ ควรแปรงนุ่มนวล |
| แผลร้อนใน | แผลกลมหรือรี ขอบแดง กลางขาวหรือเหลือง | NIDCR ระบุว่ายังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด และการบาดเจ็บเป็นปัจจัยกระตุ้นที่เป็นไปได้ |
| ฟันปลอมที่กดทับ | แผลที่เหงือกหรือเพดานตรงตำแหน่งของฐานฟันปลอม | มักกลับมาที่เดิม ควรให้ทันตแพทย์ปรับ ไม่ควรทนใส่ต่อ |
กลุ่มที่ต้องแยกออกมา
มีบางภาพที่ไม่ควรมองว่าเป็นแค่แผลธรรมดา
เหงือกบวมแดงและเลือดออกง่าย ร่วมกับแผลหลายจุดและมีไข้ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก เป็นภาพที่ควรให้แพทย์หรือทันตแพทย์ประเมิน เพราะอาจเกี่ยวกับการติดเชื้อไวรัสบางชนิดที่ทำให้เกิดแผลในปากพร้อมกับเหงือกอักเสบ ในเด็กที่เจ็บจนไม่ยอมดื่ม เรื่องที่ต้องเฝ้าคือภาวะขาดน้ำ ตามที่ CDC ระบุว่าเด็กเล็กอาจขาดน้ำได้ถ้ากลืนของเหลวได้ไม่พอเพราะแผลในปากเจ็บ
เหงือกอักเสบเรื้อรังโดยไม่มีแผลชัดเจน เป็นเรื่องของสุขภาพเหงือกที่ควรให้ทันตแพทย์ดู ไม่ใช่เรื่องที่แก้ด้วยยาป้ายแผล
แผลหรือก้อนที่ไม่หาย nidirect ระบุว่าควรพบแพทย์ถ้าแผลหรือก้อนในปากอยู่นานเกิน 3 สัปดาห์ โดยเฉพาะถ้าเจ็บหรือมีเลือดออก ซึ่งใช้กับตำแหน่งนี้เช่นกัน
ผู้ที่อยู่ระหว่างการรักษามะเร็ง NCI ระบุว่ารังสีรักษาบริเวณศีรษะและลำคออาจทำให้เกิดพังผืดในเยื่อบุ ฟันผุ และโรคเหงือก กลุ่มนี้ควรแจ้งทีมที่รักษาเมื่อมีปัญหาในช่องปาก ไม่ใช้เกณฑ์เดียวกับคนทั่วไป
ดูแลอย่างไร
สำหรับกลุ่มที่เกิดจากการบาดเจ็บ หลักคือให้เวลาและไม่ไปกระทบซ้ำ
- เลี่ยงของแข็งและมีขอบคมระหว่างที่ยังมีแผล
- ปล่อยให้อาหารร้อนเย็นลงก่อน โดยเฉพาะของที่เก็บความร้อนอย่างชีสหรือซุปข้น
- แปรงฟันต่อแต่ให้นุ่มนวลขึ้น และเลี่ยงการปัดผ่านแผลตรง ๆ
- NHS ระบุสูตรน้ำเกลือบ้วนปากคือเกลือครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่นหนึ่งแก้ว บ้วนแล้วบ้วนทิ้ง ห้ามกลืน
- ถ้าเป็นแผลจากฟันปลอมกดทับ ให้ทันตแพทย์ปรับ ไม่ควรทนใส่ต่อจนแผลเรื้อรัง
เพดานปากแข็งเป็นตำแหน่งที่เข้าถึงได้ค่อนข้างง่าย ส่วนแผลที่ขอบเหงือกมักถูกรบกวนจากการแปรงฟันและการเคี้ยว รายละเอียดของทางเลือกแต่ละกลุ่มอยู่ที่ วิธีดูแลแผลในปากที่บ้าน และเกณฑ์การพบแพทย์อยู่ที่ แผลแบบไหนควรไปพบแพทย์